Vitamin ahorow a wohuu no yɛ nneɛma akɛse a wohuu wɔ afeha a ɛto so 19 mu no mu biako. Wɔ 1897 mu no, Ekman hui wɔ Java sɛ aburow fitaa a wɔayɛ no yiye nkutoo a wobedi no betumi ama obi anya beriberi, bere a aburow a ɛyɛ bruu a wɔanwene no betumi asa yare no. Ɔsan nso hui sɛ wobetumi de nsu anaa nsa ayi ade a ebetumi asa beriberi no, na saa bere no, na wɔfrɛ saa ade yi "nsu-a ɛtumi nwura B." Wɔ afe 1906 mu no, wɔdaa no adi sɛ "cofactors" wɔ aduan mu de ka protein, lipids, carbohydrates, nkyene a ɛnyɛ nkwaboaa, ne nsu ho. Saa nneɛma yi wɔ hɔ kakraa bi nanso ɛho hia ma mmoa nyin. Wɔ 1911 mu no, Casimir Funke hui sɛ amines ne nneɛma a ɛwɔ aburow a ɛyɛ bruu mu a ebetumi ako atia beriberi. Wɔn su te sɛ nea wohu wɔ aduan mu no, na emu dodow no ara yɛ coenzymes. Wɔ afe 1906 mu no, wɔdaa no adi sɛ "cofactors" a ɛnyɛ protein, lipids, carbohydrates, nkyene a ɛnyɛ nkwaboaa, ne nsu wɔ aduan mu. Eyinom wɔ hɔ kakraa bi nanso ɛho hia ma mmoa nyin. Wɔ 1911 mu no, Casimir Funke hui sɛ amines yɛ nneɛma a ɛwɔ aburow a ɛyɛ bruu mu a ɛko tia beriberi; wɔn su ne sɛnea wɔkyekyɛ wɔ aduan mu no yɛ pɛ, na dodow no ara yɛ coenzymes.
Vitamin yɛ nneɛma a ɛho hia na ama nipadua no mu nneɛma akɔ so ayɛ adwuma sɛnea ɛsɛ na akora nipadua no dwumadi atitiriw so. Wɔakyekyɛ vitamin ahorow mu ayɛ no vitamin ahorow a srade-a ɛtumi nwura mu ne nea ɛtumi nwura nsuo mu-ɛtumi nwura mu. Vitamin a srade-a ɛtumi nwura mu titire no bi ne vitamin A, D, E, ne K, berɛ a vitamin a ɛtumi nwura nsuo mu titire ne vitamin B ne vitamin C. Vitamin ahodoɔ wɔ aduane fibea ahodoɔ.
Srade-vitamin ahorow a ɛtumi nwura mu:
1. Vitamin A: Ɛdɔɔso wɔ cod mmerɛbo mu ngo, mmoa akwaa, ne bɔta mu. Wɔ nhabannuru ne nnuaba mu no, ɛdɔɔso wɔ tomato, karɔt, ɛmo, banana, akutu, ne peaches mu. Vitamin A a obi nni no betumi ama n’ani afura anadwo.
2. Vitamin D: Ɛdɔɔso wɔ nkesua a wɔayam, nufusu, ne mmɔkaw mu. Vitamin D ma calcium ne phosphorus kari pɛ, ɛma calcium twetwe, na wobetumi de asa rickets ne nnompe mu yare na asiw ano.
3. Vitamin E: Ɛdɔɔso wɔ nkesua, nhabannuru mu ngo, ne nnuan afoforo mu, na ɛyɛ ade a ɛko tia ɔyare mmoawa a ano yɛ den na ebetumi aboa ma wɔasa koma ne amemene mu ntini mu nyarewa.
4. Vitamin K: Vitamin K a ɛdɔɔso wɔ akutu, kabege, ne nnuan afoforo mu, na ɛboa titiriw ma wɔsa mogya a ɛtwetwe no.
Nsuo-Vitamins a ɛtumi nwura mu:
1. B Vitamins: Nam a ɛnyɛ den ne soyabean wɔ vitamin B1 pii. Vitamin B2 a wɔsan frɛ no riboflavin no dɔɔso wɔ nkesua a wɔayam, mmerɛbo, asaabo, asubɔnten mu krak, mmɔkaw, ɛpo mu nnua, ne broccoli mu. Vitamin B3 wɔ mmɔkaw, aburow, mmerɛbo, ne aburow a wɔayam mu. Vitamin B4 dɔɔso wɔ nkesua, mmoa amemene, beer, malt, ne soya lecithin mu. Vitamin B5 dɔɔso wɔ mmɔkaw, aburow, mmerɛbo, ne nhabannuru mu. Vitamin B6 dɔɔso wɔ mmɔkaw, aburow, mmerɛbo, nkesua, ne nufusu mu nneɛma mu. Vitamin B9 dɔɔso wɔ nhaban momono ne mmerɛbo mu. Vitamin B12 dɔɔso wɔ mmerɛbo, mpataa, nkesua, ne ananse nkesua mu. Vitamin B no di dwuma wɔ ntini ne aduan mu nneɛma a ɛma nipadua no yɛ adwuma no mu.
2. Vitamin C: Ɛdɔɔso wɔ nnuaba ne nhabannuru a wɔayɛ no foforo te sɛ borɔdɔma, kiwi, tomato, akutu, akutu a ɛyɛ nwononwono, kɔbere, ne kale mu. Vitamin C tumi ma mogya ntini tu mpɔn na ɛsan nso de ne ho hyɛ awuduru a wɔde fi nipadua mu no mu.

